Hôm qua tình cờ xem một video về cuộc sống của người Haredi, tôi lại nhớ đến người Amish mà trước đây từng xem.

Người Haredi sống trong cộng đồng, nói tiếng Hebrew, không cần làm việc nhiều, đàn ông Haredi thì suốt ngày nghiên cứu, đắm chìm trong kinh thánh, phụ nữ thì sinh nhiều con 10-12 co.
Người Amish thì chủ yếu làm nông, thợ mộc, xây nhà, cũng sinh nhiều con, và theo đạo Kito. Họ qua niệm họ sinh bao nhiêu đứa con thì đều do ý của Chúa.
Hai cộng đồng này có cách sống rất khác với cuộc sống hiện đại mà chúng ta đang quen. Người Amish hạn chế rất nhiều công nghệ, sống đơn giản và gắn bó với gia đình, cộng đồng.
Người Haredi thì không hoàn toàn từ bỏ công nghệ, nhưng họ kiểm soát khá chặt việc trẻ em tiếp xúc với internet, smartphone và những ảnh hưởng từ bên ngoài.
Điều làm tôi chú ý không phải là họ sống “lạc hậu” hay “hiện đại”, mà là họ dường như biết khá rõ mình muốn con cái lớn lên thành người như thế nào.

Xem xong tự nhiên tôi nghĩ cuộc sống của bản thân,tôi cũng đang bắt đầu bước vào giai đoạn phải suy nghĩ nghiêm túc về việc nuôi dạy con.
Người Việt mình có một kiểu suy nghĩ rất quen thuộc: con phải học tốt, phải biết tiếng Anh, phải học thêm, sau này vào trường tốt, có công việc tốt, thu nhập tốt.
Tôi cũng không nằm ngoài chuyện đó. Con mới 3 tuổi mà đôi khi tôi đã nghĩ sau này nên cho học gì, tiếng Anh, piano, thể thao, rồi cấp 2, cấp 3, đại học…

Nhưng làm IT nhiều năm, càng nhìn AI phát triển tôi càng thấy có chút trăn trở.
Ngày trước biết lập trình là một lợi thế lớn, bây giờ AI có thể viết code nhanh hơn rất nhiều người.
Ngoại ngữ từng là một kỹ năng quan trọng, giờ AI dịch gần như tức thì.
Viết báo cáo, làm slide, phân tích dữ liệu, tìm kiếm thông tin… ngày càng có nhiều việc mà AI làm tốt hơn con người.

Vậy 20 năm nữa, khi con mình trưởng thành, những thứ mà hôm nay chúng ta đang cố cho con học thật giỏi sẽ còn có giá trị đến đâu?
Tôi không nghĩ mình sẽ nuôi con theo cách của Amish hay Haredi.
Tôi vẫn muốn con được tiếp xúc với thế giới, được học ngoại ngữ, công nghệ, có nhiều lựa chọn và có thể đi bất cứ đâu nó muốn.
Nhưng có lẽ hai cộng đồng này khiến tôi nghĩ lại một chuyện: giáo dục con không chỉ là chuẩn bị cho con một công việc.

Có thể chúng ta đang quá tập trung vào câu hỏi “Sau này con làm nghề gì?” mà quên mất câu hỏi “Sau này con muốn sống như thế nào?”
Sống ở Nhật, cuộc sống của gia đình tôi cũng không đến mức thiếu thốn.
Nhưng đôi khi tôi vẫn thấy mình bị cuốn vào một cuộc đua rất quen thuộc: phải kiếm thêm, tiết kiệm thêm, cho con học thêm, phải chuẩn bị thật nhiều cho tương lai.
Trong khi đó, con mới 3 tuổi. Có khi thứ nó cần nhất lúc này chỉ là được chơi, được chạy nhảy, có bố mẹ bên cạnh và có một tuổi thơ vui vẻ.

Có lẽ thời đại AI sẽ khiến chúng ta phải nghĩ lại về giáo dục. Không phải dạy con ít đi, mà là dạy những thứ đáng học hơn.
Toán vẫn học, ngoại ngữ vẫn học, công nghệ vẫn học.
Nhưng bên cạnh đó, có lẽ phải học cách sống, cách yêu thương, cách hợp tác, cách chịu trách nhiệm và cách tìm thấy niềm vui trong những điều rất bình thường.
Vì nếu 20 năm nữa AI có thể làm tốt hơn con người rất nhiều việc, thì có lẽ điều quan trọng nhất không phải là con mình giỏi hơn AI ở điểm nào, mà là con mình có một cuộc sống mà chính nó cảm thấy hạnh phúc hay không.

LocDV, Tokyo, 1 ngày suy nghĩ lan man