Hôm nay anh lại viết thư cho em về chủ đề học hành, lan man qua chuyện AI.
Bên Nhật cũng có trường công và trường tư. Trường công thì chỉ cần ở đúng khu vực chỉ định là sẽ được học trường đúng tuyến. Vì vậy, nếu muốn con học trường công tốt thì khi con khoảng 4–5 tuổi, nhiều gia đình đã bắt đầu nghiên cứu trường và chuyển nhà.

Trường tư thì chất lượng giáo dục thường tốt hơn và thi đầu vào cũng khó hơn. Có nhiều trường liên thông từ cấp 1 đến cấp 3, thậm chí có trường được lên thẳng đại học trực thuộc. Vì vậy, bé nào vượt qua được “ải” đầu tiên thì coi như giảm bớt rất nhiều áp lực thi cử chuyển cấp.

Tỷ lệ chọi trường tư khá cao. Các trường danh tiếng như Keio, Waseda, Gakushuin… thường khoảng 1/20, có trường lên tới 1/30. Chi phí luyện thi vào cấp 1 cũng rất cao, có gia đình đầu tư 400–600 triệu đồng cho con luyện thi. Các môn thi không quá khó nhưng cần học ở trung tâm, đồng thời cha mẹ cũng phải dành nhiều thời gian luyện tập cùng con. Nội dung thi thường gồm tư duy, vận động, quan sát hành vi, khéo tay và phỏng vấn (bao gồm cả phỏng vấn phụ huynh). Có trường sau khi thi còn bốc thăm nữa, để lọc bớt số lượng học sinh. Bé nào đậu được thì coi như ổn định hơn, bớt lo lắng chuyện thi cử, đồng thời đó cũng là thành quả của cả gia đình trong suốt quá trình đồng hành. Mấy bà mẹ có con đậu trường tư thường được gọi đùa là “super mom”.

Các trường tư hằng năm cũng có kỳ thi tuyển học sinh từ trường ngoài vào cấp 2 và cấp 3, lúc đó tỷ lệ chọi còn cao hơn nữa. Những học sinh trường ngoài đậu được đều rất xuất sắc vì phải cạnh tranh vô cùng khốc liệt. Vì vậy, những bạn đã học sẵn trong hệ từ cấp 1 lên cũng phải nỗ lực để không bị các bạn mới vượt qua.

Ngay cả khi được lên thẳng đại học từ hệ liên thông, nếu thành tích học tập không cao thì cũng khó chọn được ngành tốt. Cuối cùng có thể phải chọn những ngành ít người học và khi ra trường cũng chật vật, không có nhiều thành tựu nổi bật.

Nói sơ về chuyện học hành ở Nhật mới thấy xã hội luôn là vậy. Đặc biệt trong thời buổi AI, không có gì gọi là ổn định cả. Hôm nay có thể đang làm ở công ty lớn, giữ vị trí tốt, nhưng ngày mai vẫn có thể mất việc.

Hồi xưa cả làng mình có 1,2 người đậu đại học, giờ thì học sinh cấp 3 nào cũng có thể học đại học, nhưng quan trọng là học ngành gì, và học xong ra làm gì thôi. Nếu các bạn hỏi mình lời khuyên thì mình chỉ khuyên là các bạn nên học ngoại ngữ cho tốt, và chọn ngành nào mình có hứng thú nhất, đồng thời học thêm các kĩ năng mềm, kĩ năng dùng AI, và cái quan trọng là giao tiếp. Trong thời buổi AI sẽ làm hết mọi việc thì năng lực ngôn ngữ rất quan trọng, làm sao mình hiểu được nội dung người khác nói, và truyền đạt đúng, đủ , chính xác những điều mình muốn truyền đạt là ok rồi.Trong một đống nội dung mà AI tạo ra, con người cần có nhận định, lập luận sắc bén logic của bản thân, để hiểu được cái nào đúng, cái nào sai.

Như ngành outsourcing cũng phải thay đổi rất nhanh vì lợi thế về giá không còn nữa, mà phải tập trung vào chất lượng và tốc độ, đồng thời nếu làm kiểu Nhật thì cần yếu tố con người để bảo chứng và đứng ra chịu trách nhiệm khi cần.
Dạo gần đây mình hay nghe thông tin công ty của bạn bè ở VN layoff khá nhiều, 20,30 người có khi cả trăm người, thậm chí có công ty còn cắt luôn chi nhánh Việt Nam do tác động của AI.
Ngành phần mềm không còn hot nữa, mà giờ là cách ngành vi mạch, bán dẫn, cũng như cách ngành phục vụ cho AI như xây dựng cơ sở hạ tầng, điện, infratruction…
Quan điểm của người em đồng nghiệp cũ đang làm outsource chia sẻ cũng đáng để tham khảo : https://www.cuongn.com/ve-ai/ 

Có một câu chuyện trên LinkedIn về một anh IT người Việt ở Mỹ bị layoff do AI. Ba tháng sau, anh lại nhận được offer từ công ty tạo ra Claude, vì giá trị cốt lõi của anh vẫn còn.
AI sẽ không thể cướp được việc của những người có giá trị cho công ty, tổ chức.
Bản thân cũng phải liên tục suy nghĩ về giá trị của bản thân, để biết điểm mạnh, điểm yếu và thay đổi mỗi ngày, cập nhật liên tục để không bị tụt hậu so với thời đại.Và mình xác  định là việc học phải là việc cả đời, phải tận dụng AI để mình học nhanh hơn, biển đổi bản thân để linh hoạt hơn, để cống hiến cho công ty nhiều hơn, và mài dũa thêm giá trị của bản thân: tiếng Nhật, tiếng Việt, khả năng vượt khó, tìm tòi, dùng kinh nghiệm để nhận định vấn đề nhanh hơn.